OSMANLI KADINI GERÇEĞİ
Onu bugüne kadar hep batılıların aktardıklarıyla tanıdık. Oysa anlatılanlar hayal edilenlerden ibaretti.

"Göz önünde değil hayatın her yerinde"

Osmanlı kadını dediğinizde aklınıza ilk gelen nedir?
Oryantalistlere göre Osmanlı kadını egzotik, miskin, düşük ahlaklı biri olarak resmediliyor.

Son yıllarda oryantalist bakışın bizim aydınlara ve neredeyse sinemacılara bile sirayet ettiği düşünülürse konuya yaklaşımlardaki vahamet de ortaya çıkar. Bu konudaki kafa karışıklığını ortadan kaldırabilecek bir eser yayımlandı. "Osmanlı Kadını- Efsane ve Gerçek" kitabının yazarı Aslı Sancar. Aslen Amerikalı olan yazar yirmi yıldan fazla bir süre önce İstanbul'a yerleşti ve uzun süredir de Osmanlı kadını ve ailesi üzerine araştırmalar yapıyor.

Oryantalist bakış açısının Doğu kadınına dair çizdiği portre ile Osmanlı kadınının Türkiye'deki mirası arasındaki tezatlardan hareketle onların toplumdaki konumu ve üstlendiği gerçek rolü araştıran yazar, ilk baskısı 2008'de yapılan kitabıyla Los Angeles'ta düzenlenen Benjamin Franklin ödülüne 'en iyi tarih kitabı'yla değer görüldü.



Osmanlı kadınlarının, toplumun gariban ezilmiş üyeleri olmak şöyle dursun, hukukî açıdan özgür unsunlar oldukları, haklarını korumak için sık sık mahkemeye başvurdukları tarihi kayıtlara dayanılarak ifade ediliyor. Osmanlı kadınında zaman ve mekânla sınırlı kalmayan bir kadın modeli gördüğünü anlatan Aslı Sancar'a göre Osmanlı kadını, hem dış görünüşüyle hem de tavırlarıyla son derece zarafet sahibi olmakla birlikte yiğit bir ruha da sahipti; Allah'ın kendisine verdiği hakların cesur, yılmaz savunucusuydu ve bu sayede ailesinin sarsılmaz temel taşlarından biri olmuş, toplumsal yapı içerisinde kendisi çok görünür olmasa da son derece önemli bir rol oynamıştı.

Batılıların gözüyle Osmanlı, evlerinin hareminde Osmanlı kadınları, Osmanlı haraminde cariyeler, saray haremindeki Osmanlı kadınları, Mahkeme kayıtlarında Osmanlı kadınları ve metafizik aynada Osmanlı kadını konularının ele alındığı eser tasarımıyla da dikkat çekiyor.


Osmanlı Kadını! tabiri ne anlama gelir ?Halk içinde bu tabir; Olgun, oturaklı, İslam ahlakı ile ahlaklanmış, Vakar sahibi, aile anası, ev hanımı bir kadın anlamına gelir. Siz bakmayın batı ve amerike ve onların benzerleri biz ne yapsak bize kötü diyecekler. O yüzden onlara yalakalanmaya, kendimizi onlara şirin göstermeye hiç gerek yok. Bunun için kendi benliğimizden taviz vermeye gerek yok. Biz ne isek o. Zaten olduğumuz şekil kötü değil. Dünyada Müslüman Türk kadar güzel bir insan varmı ?...

İlk baskısı İngilizce yapılan ve 2008 yılının mayıs ayında Los Angeles'ta düzenlenen Benjamin Franklin Ödüllerinde "yılın en iyi tarih kitabı" ödülünü kazanan, kapak ve tasarım branşında da finalist olan bu görkemli eser, Osmanlı kadını hakkında 19. yüzyıldan itibaren oluşmuş menfi intibaları inceliyor ve değişik vesilelerle Osmanlı coğrafyasında uzun süreler yaşamış olan Lady Montague, Julia Pardoe ve Lucy Garnett gibi Batılıların gözlemlerinden yola çıkarak bu intibalara insaflı bir tarzda cevap veriyor.

Önyargılı Oryantalist bakış açısına sahip olanlar kendi fantezilerinin prizmasından baktıkları (ama göremedikleri) Türk kadınını hayal ürünü fantastik harem sahneleri içerisinde, egzotik, miskin ve baştan çıkarıcı gibi yakışıksız ifadelerle tasvir ederken, harem ortamını görme imkânı bulmuş ve kadının toplumdaki konumunu incelemiş olan insaflı Avrupalı gezginler ise asil ve zarif olarak tarif etmişlerdir. 19. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan feminist akımlar tam kavrayamadıkları harem hayatını kadını erkeğin kölesi yapan bir müessese olarak görürken, Montague, Garnett gibi gezginler ise Osmanlı kadınını tüm dünya kadınları içerisinde en hür kadın olarak gözlemlediklerini ifade etmişler ve bu iddiaları reddetmişlerdir.



Aslı Sancar, bu eserinde Osmanlı döneminin özellikle son dönemlerinin tasvir edildiği yağlıboya resimler, gravürler ve mekân fotoğrafları eşliğinde Osmanlı kadını ve harem hayatını gözler önüne seriyor. Sancar, Osmanlı kadınının toplum ve aile içinde çok itibarlı bir statüye sahip olmasının yanı sıra, zarafet ve estetik yönüyle kendi tabiatına ait değerleri en üst seviyede temsil ettiğinin altını çiziyor. Osmanlı hukukunda kadının geniş haklara sahip olduğunu ve gerektiğinde mahkeme yoluyla hakkını aramasını bilen bir özgüvenle hareket ettiğini vurgularken bu yönleriyle başka toplumlarla mukayese edilemeyecek bir seviyede olduğunu dikkatlere sunuyor.



Ottoman Women: Myth and Reality (Osmanlı Kadını: Efsane ve Gerçek) görkemli resimlerle ve Osmanlı sanatından örneklerle bezenmiş cıvıl cıvıl sayfalarıyla tarihe parlak bir projektör tutuyor. Osmanlı kadını özelinde dengeli bir insan ve kul olmaya dair günümüz insanına bir rol model takdim ediyor.